Llyfrau ar Bresgripsiwn i helpu i fynd i’r afael â dementia

Mae pennod newydd yn y frwydr yn erbyn dementia yng Nghymru wedi dechrau, wrth lansio cynllun Darllen yn Well: Llyfrau ar Bresgripsiwn ar gyfer dementia gan ddarparu ystod unigryw o lyfrau trwy lyfrgelloedd cyhoeddus, wedi’u hanelu at feithrin dealltwriaeth well o’r clefyd.

Wedi’i ariannu gan Lywodraeth Cymru, cyflenwir y rhestr lyfrau a guradwyd yn arbennig gan Yr Asiantaeth Ddarllen mewn partneriaeth â Chymdeithas Prif Lyfrgellwyr Cymru (SCL Cymru) a’i chymeradwyo gan swyddogion proffesiynol ym maes iechyd. Erbyn hyn mae’r elusen yn gweithio gyda Chyngor Llyfrau Cymru i sicrhau bod y llyfrau ar gael yn y Gymraeg, am y tro cyntaf.

Caiff y fenter ei lansio’n swyddogol yn ystod Cynhadledd Cymdeithas Ewropeaidd Gwybodaeth Iechyd a Llyfrgelloedd (EAHIL) yng Nghaerdydd ar 11 Gorffennaf 2018, i gefnogi Cynllun Gweithredu Cymru ar gyfer Dementia newydd Llywodraeth Cymru.

Bydd y darlledwr iaith Gymraeg Beti George, y mae ganddi brofiad llaw gyntaf o fyw gyda chlefyd Alzheimer ar ôl gofalu am ei diweddar bartner David Parry-Jones, yn siaradwr cyweirnod yn ystod y lansiad.

Bydd modd benthyca’r llyfrau Darllen yn Well ar gyfer dementia o bob llyfrgell yng Nghymru yr haf hwn. Maent yn cynnwys gwybodaeth a chyngor i bobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr, neu unrhyw un sy’n gofidio am ei gof. Mae llyfrau ffuglen, hunangofiannau a llyfrau ffotograffig yn ogystal y caiff eu defnyddio mewn therapi atgofion.

Cymeradwywyd y cynllun gan bobl y mae ganddynt brofiad o ddementia a’u gofalwyr, swyddogion proffesiynol ym maes iechyd, elusennau dementia arweiniol a gweinidogion llywodraeth, fel gwasanaeth iechyd defnyddiol a leolir yn y gymuned. Mae cynllun Darllen yn Well wedi’i gyflenwi yn Lloegr ers 2013 ac mae eisoes wedi cyrraedd 778,000 o bobl. Gall swyddog proffesiynol ym maes iechyd argymell teitl llyfr i unrhyw un neu gall gael mynediad i’r llyfrau am ddim o’i lyfrgell leol.

Meddai Vaughan Gething, Ysgrifennydd Iechyd yn Llywodraeth Cymru: “Mae cynllun gweithredu ar gyfer dementia Llywodraeth Cymru’n amlinellu ein blaenoriaethau o ran gweithredu i gyflawni cenedl ddementia-gyfeillgar a chaiff ei gefnogi gan fuddsoddiad ychwanegol o £10 miliwn. Bydd y cynllun Darllen yn Well yn helpu pobl i ddeall a rheoli eu hiechyd a’u llesiant eu hunain gan ddefnyddio ymyraethau hunangymorth. Mae ein cynllun gweithredu dementia hefyd yn cydnabod pa mor bwysig ydyw bod y bobl yn derbyn gofal a chefnogaeth yn eu dewis iaith, felly mae’n bwysig iawn bod y llyfrau hyn hefyd ar gael yn y Gymraeg.”

Meddai Beti George, sy’n cyflwyno rhaglen ar BBC Radio Cymru o’r enw Beti a’i Phobol: “Bu David yn ddarllenwr brwd ers ei blentyndod. Bu’n darllen hyd y diwedd.

Ei lyfrau oedd yn ei gadw’n fodlon ac yn cadw’r ddysgl yn wastad iddo, ac o ganlyniad roedd fy mywyd fel gofalwr yn llawer haws.”

Mae’r actor Hollywood sy’n siarad Cymraeg, Julian Lewis Jones, a ymddangosodd yn Invictus a Justice League, yn gefnogwr o’r fenter: “Bu fy mam-gu’n byw gyda dementia ers nifer o flynyddoedd ac roedd yn dorcalonnus. Rwy’n sicr y bydd yr ymyrraeth hon yn gwneud gwahaniaeth mawr.

Rwy’n dod o gefndir Cymraeg a gwn y byddai fy mam-gu wedi cael cysur gan lyfrau yn ei mamiaith. Os byddaf byth yn dost, gwn y byddwn wrth fod modd bod rhywun yno sy’n gallu darllen i mi yn y Gymraeg.”

Dyfeisiwyd y fenter yn wreiddiol yng Nghymru gan y seicolegydd clinigol ymgynghorol a’r awdur yr Athro Neil Frude, a ddywedodd: “Mae argymell llyfrau i bobl sy’n byw gyda dementia a’u gofalwyr yn beth gwych gan yr Asiantaeth Ddarllen, ac rwy’n falch iawn ei fod yn dod i Gymru.

“Mae pob un o’r llyfrau wedi’i ddarllen gan arbenigwyr proffesiynol neu’r rheiny y mae ganddynt brofiad o fyw gyda dementia. Nid yw pobl sy’n byw gyda dementia o reidrwydd yn defnyddio’r rhyngrwyd, felly gall llyfrau roi cysur mwy a bod yn fwy hygyrch iddynt.

“Mae’n bwysig bod yr un wybodaeth ar gael ar gyfer siaradwyr Cymraeg a siaradwyr Saesneg. Efallai y bydd siaradwyr Cymraeg sy’n byw gyda dementia’n ei chael yn haws ac yn fwy cyffyrddus i siarad yn eu hiaith gyntaf.”

Meddai Debbie Hicks, Cyfarwyddwr Creadigol Yr Asiantaeth Ddarllen:

“Gall diagnosis dementia fod yn brofiad anodd ac unig i bawb sy’n rhan ohono. Mae Darllen yn Well yn darparu darllen defnyddiol sydd ar gael yn y gofod diogel y gellir ymddiried ynddo sef y llyfrgell leol, gan gefnogi pobl i fyw yn dda, rheoli cyfrifoldebau gofalu a chysylltu â phrofiadau pobl eraill. Rydym wrth ein bodd bod y llyfrau gwych hyn yn cael eu cyfieithu i’r Gymraeg am y tro cyntaf gan alluogi i’r cynllun gyrraedd mwy o bobl trwy rym darllen.”

Meddai Nicola Pitman, SCL Cymru:

“Mae wedi bod yn uchelgais gan SCL Cymru ers nifer o flynyddoedd i adfywio’r cynllun Llyfrau ar Bresgripsiwn yng Nghymru. Ceir llawer o dystiolaeth y gall bibliotherapi gyflenwi cynifer o fuddion i’r rheiny y maent wedi’u heffeithio gan nifer o gyflyrau iechyd. Wrth gwrs rydym hefyd yn angerddol dros sicrhau bod llyfrgelloedd yn chwarae rôl allweddol o ran gwella iechyd a llesiant y cymunedau rydym yn eu gwasanaethu. Rydym mor falch y bydd lansio cynllun Darllen yn Well – Dementia yn sicrhau y bydd y cynllun yn rhoi cymorth i’r nifer gynyddol o bobl yng Nghymru y maent wedi’u heffeithio gan Ddementia.”

Books prescribed to help tackle dementia in Wales

10 July 2018: A new chapter in the fight against dementia in Wales has begun, with the launch of Reading Well Books on Prescription for dementia providing a unique range of books via public libraries, aimed at fostering a better understanding of the disease.

Funded by the Welsh Government, the specially curated list of books is delivered by The Reading Agency in partnership with the Society of Chief Librarians Cymru and is endorsed by health professionals. The charity is working with the Welsh Books Council to make the books available in Welsh, for the first time.

The initiative will be officially launched at the European Association for Health Information and Libraries (EAHIL) conference in Cardiff on 11 July 2018, in support of the Welsh Government’s new Dementia Action Plan for Wales.

Welsh broadcaster Beti George, who has first-hand experience of living with Alzheimer’s having cared for her late partner David Parry-Jones, will be a keynote speaker at the launch.

Free to borrow from all Welsh libraries

The Reading Well for dementia books will be free to borrow from all Welsh libraries from this summer. They include information and advice for people living with dementia and their carers, or anyone worried about their memory. There is also fiction, memoir and photographic books used in reminiscence therapy.

The scheme has been endorsed by people with experience of dementia and their carers, health professionals, leading dementia charities and government ministers, as a helpful community-based health service. Reading Well has been delivered in England since 2013 and has already reached 778,000 people. Anyone can be recommended a title by a health professional or access the books free from their local library.

“I’m sure this intervention will make a big difference”

Vaughan Gething, Health Secretary at the Welsh Government, said: “The Welsh Government’s dementia action plan outlines our priorities for action in achieving a dementia friendly nation and is supported by an additional £10m investment. The Reading Well scheme will help people understand and manage their own health and wellbeing using self-help interventions. Our dementia action plan also recognises the importance of people receiving care and support in their preferred language, so it is very important that these books are also available in Welsh.”

Beti George, who presents a programme on BBC Radio Cymru called Beti a’i Phobol, said: “David was an avid reader from childhood. He read right up to the end. And it was his books that kept him content and on an even keel, which made my life as a carer that much easier.”

Welsh speaking Hollywood actor, Julian Lewis Jones, who starred in Invictus and Justice League, is a supporter of the initiative: “My grandmother lived with dementia for a number of years and it was heart-breaking. I’m sure that this intervention will make a big difference.

I come from a Welsh speaking background and I know that my grandmother would have found comfort in books in her mother tongue. If I ever get ill, I know that I would love the fact that there’s somebody there able to read to me in Welsh.”

Written by experts or those with experience of the condition

The initiative was originally devised in Wales by consultant clinical psychologist and author Professor Neil Frude, who said: “Prescribing the books for people living with dementia and their carers is a great innovation from The Reading Agency, and I am delighted that it’s coming to Wales.

“All the books are written by professional experts or those who have experience of living with dementia. People living with dementia don’t necessarily use the internet, so books can be more reassuring and accessible to them.

“It’s important to have the same information for both those that speak Welsh and English. Welsh people living with dementia may find it easier and more comfortable to speak in their first language.”

“We are delighted that these brilliant books are being translated into Welsh for the first time”

Debbie Hicks, Creative Director at The Reading Agency, said:

“A dementia diagnosis can be a difficult and lonely experience for all concerned. Reading Well provides helpful reading available in the safe and trusted space of the local library, supporting people to live well, manage caring responsibilities and connect with the experiences of others. We are delighted that these brilliant books are being translated into Welsh for the first time enabling the scheme to reach more people with the proven power of reading.”

Nicola Pitman, SCL Cymru, said:

“It has been an ambition of SCL Cymru for several years to revitalise the Books on Prescription scheme in Wales. There is much evidence that bibliotherapy can deliver so many benefits to those affected by a whole raft of health conditions and of course we are passionate about making sure Libraries play a key role in enhancing the health and wellbeing of the communities that we all serve. We are so pleased that the launch of Reading Well – Dementia will ensure that the scheme will provide support to the growing number of people affected by Dementia within Wales.”

Get involved

Find out more about Reading Well in Wales

The Reading Agency

Join our mailing list

Get our newsletters to stay up to date with programme news, resources, news and more.

Back to Top